انواع بیماری های گندم
گندم یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی است و بیماری های آن می توانند باعث کاهش رشد ، افت عملکرد و پایین آمدن کیفیت دانه شوند . بیماری ها بر اثر قارچ ها ، باکتری ها و ویروس ها ایجاد می شوند و شدت خسارت آن ها به رقم گندم ، شرایط آب وهوایی ، زمان آلودگی و روش مدیریت مزرعه بستگی دارد . شناخت نشانه های اولیه و تشخیص درست بیماری ، به انتخاب روش کنترل مناسب کمک می کند .
بیماری های قارچی گندم
زنگ زرد ، زنگ قهوه ای و زنگ سیاه از بیماری های مهم قارچی گندم هستند . این بیماری ها معمولاً به صورت جوش ها یا نوارهای رنگی روی برگ و گاهی ساقه دیده می شوند و در شرایط مساعد می توانند سطح سبز گیاه را کاهش دهند . زنگ زرد بیشتر با جوش های زردرنگ و ردیفی روی برگ شناخته می شود ، زنگ قهوه ای لکه ها یا جوش های نارنجی تا قهوه ای ایجاد می کند و زنگ سیاه می تواند جوش های تیره روی ساقه و سایر اندام ها به وجود آورد .
سفیدک پودری با پوشش سفید و آردمانند روی برگ ها و ساقه ظاهر می شود . سپتوریوز برگی و لکه بینی های قارچی دیگر می توانند لکه های قهوه ای یا خاکستری با حاشیه مشخص روی برگ ایجاد کنند . در بیماری فوزاریوز خوشه ، ممکن است بخش هایی از خوشه سفید یا کم رنگ شوند و دانه ها چروکیده بمانند . برخی گونه های فوزاریوم می توانند سموم قارچی تولید کنند؛ بنابراین دانه مشکوک نباید بدون بررسی برای مصرف غذایی یا خوراک دام استفاده شود .
سیاهک ها نیز از بیماری های شناخته شده گندم هستند . در سیاهک آشکار ، بخش هایی از خوشه به توده ای تیره و پودری تبدیل می شود . سیاهک پنهان یا بدبو ممکن است تا زمان تشکیل خوشه نشانه واضحی نداشته باشد و دانه ها را با توده های اسپور جایگزین کند . ضدعفونی بذر با فرآورده ثبت شده و استفاده از بذر سالم ، در مدیریت بسیاری از بیماری های بذرزاد اهمیت دارد .
بیماری های باکتریایی و ویروسی
بیماری های باکتریایی گندم در برخی مناطق به صورت رگه ها یا لکه های آب سوخته روی برگ دیده می شوند و گاهی ترشحات باکتریایی ایجاد می کنند . انتشار آن ها می تواند با بذر آلوده ، بقایای گیاهی ، باران و ابزار آلوده مرتبط باشد؛ اما مسیر انتقال به عامل بیماری بستگی دارد . ویروس های گندم نیز ممکن است باعث زردی ، کوتولگی ، کاهش پنجه زنی یا ایجاد نوارهای رنگی روی برگ شوند . برخی ویروس ها به وسیله شته ها یا کنه های ناقل منتقل می شوند و نشانه های آن ها ممکن است با کمبود مواد غذایی یا تنش محیطی اشتباه گرفته شود .
عوامل غیرعفونی که شبیه بیماری اند
هر زردی یا لکه ای نشانه بیماری عفونی نیست . کمبود نیتروژن یا عناصر دیگر ، شوری خاک ، ماندابی شدن ، خشکی ، سرمازدگی ، آسیب علف کش و فشردگی خاک نیز می توانند علائمی مشابه ایجاد کنند . بررسی الگوی پراکندگی علائم در مزرعه ، سابقه آبیاری و کوددهی و وضعیت ریشه ها به تشخیص اولیه کمک می کند . در موارد نامشخص ، نمونه برداری و بررسی توسط کارشناس یا آزمایشگاه توصیه می شود .
روش های پیشگیری و کنترل
برای کاهش خطر بیماری ، از رقم های سازگار و مقاوم یا متحمل در منطقه استفاده کنید و بذر سالم و گواهی شده بکارید . زمان کاشت و میزان بذر را بر اساس توصیه های منطقه تنظیم کنید؛ تراکم بیش از حد و رشد متراکم می تواند رطوبت داخل پوشش گیاهی را افزایش دهد . تناوب زراعی ، مدیریت بقایای آلوده ، کنترل علف های هرز میزبان و تغذیه متعادل گیاه نیز در کاهش برخی بیماری ها مؤثر است .
مزرعه را به ویژه در مراحل پنجه زنی ، ساقه رفتن و ظهور خوشه به طور منظم بررسی کنید . در صورت مشاهده نشانه های غیرعادی ، نوع بیماری را پیش از اقدام شناسایی کنید . قارچ کش ها فقط برای بیماری های قارچی حساس و در زمان مناسب می توانند مؤثر باشند و بر بیماری های ویروسی اثر درمانی ندارند . هر نوع سم باید برای محصول و بیماری مورد نظر ثبت شده باشد و طبق برچسب و توصیه کارشناس مصرف شود . رعایت تناوب گروه های اثر قارچ کش و دستورالعمل های محلی به کاهش خطر مقاومت کمک می کند .
جمع بندی
مهم ترین بیماری های گندم شامل زنگ ها ، سفیدک پودری ، لکه بینی های قارچی ، فوزاریوز خوشه ، سیاهک ها و برخی بیماری های باکتریایی و ویروسی هستند . علائم ظاهری به تنهایی همیشه برای تشخیص کافی نیستند؛ بنابراین شناخت شرایط مزرعه و در صورت لزوم استفاده از نظر کارشناس اهمیت دارد . بذر سالم ، رقم مناسب ، پایش منظم و مدیریت تلفیقی ، پایه های اصلی کاهش خسارت بیماری های گندم به شمار می روند .
